Asiad 20: Teqball mở hàng HCĐ, Ngọc Nhi nối tiếp, và cách chúng ta đếm huy chương

Nguyễn Hoàng Minh Tân và Trịnh Gia Nghi kết thúc trận tranh HCĐ nội dung đôi nam nữ môn Teqball tại Asiad 20 bằng một pha chạm bóng mà cặp Dsouza Quimcy Joaquim và Beg Mohamed Anas Imran của Ấn Độ không thể trả lại. Tỷ số 2-0 nghe gọn gàng trên bảng điện tử. Hai set ấy được giữ bằng thứ không nằm trong biên bản trận đấu.

Teqball không cho phép chạm bóng hai lần liên tiếp bằng cùng một chân. Bóng chỉ được chạm mặt bàn cong đúng một lần. Không có lưới để bóng rơi xuống rồi thôi. Một set đấu đến 12 điểm, phải thắng cách biệt hai điểm, và một trận là ba set. Mỗi điểm số phải được xây lại từ số không bằng một cú chạm đầu tiên đủ sạch. Ở nội dung đôi, cả hai người phải đồng ý với nhau về việc ai sẽ là người chạm đầu tiên đó, và họ phải đồng ý trong khoảng thời gian ngắn hơn một nhịp thở.

Người ta nhớ tên cầu thủ, tôi nhớ cái cách anh ta đổ gục ở phút 89. Ở trận tranh HCĐ này thì ngược lại. Tôi nhớ cái cách hai người Việt Nam đứng thẳng, và cách họ bù cho nhau một khoảng trống mà cả hai đều biết sẽ có lúc bị xuyên qua.

Đây là tấm HCĐ đầu tiên của đoàn thể thao Việt Nam tại Asiad 20. Nó đến từ một môn thể thao lần đầu tiên được đưa vào chương trình thi đấu của đại hội.

Teqball là môn kết hợp giữa bóng đá và bóng bàn, chơi trên một chiếc bàn cong. Người ta dễ gọi nó là trò chơi. Cách gọi đó sai ở một điểm kỹ thuật: trên mặt bàn cong, bóng không bao giờ nảy theo đường bạn nghĩ. Một cú đỡ bằng ngực ở bóng đá có thể trở thành một cú đánh quyết định ở Teqball, miễn là bạn kiểm soát được điểm rơi. Ngược lại, một cú đặt lòng hoàn hảo ở bóng đá có thể thành lỗi, vì bóng chạm bàn hai lần.

Ở nội dung đôi nam nữ, luật buộc mỗi cặp luân phiên chạm bóng theo thứ tự. Không ai được đứng ngoài. Nếu một người im lặng trong hai nhịp, người kia phải bù bằng một cú chạy mà cái chân ấy không được huấn luyện để làm. Đây là lý do tôi luôn nói rằng Teqball đôi gần với khiêu vũ hơn là với bóng đá. Bạn không cần người giỏi nhất. Bạn cần người hiểu nhịp của bạn.

Với Việt Nam, đây là vùng đất chưa có bản đồ. Bộ môn này mới xuất hiện ở Việt Nam trong vài năm gần đây, chủ yếu qua các giải phong trào và một vài nhóm chơi tự phát ở các thành phố lớn. Không có hệ thống tuyển chọn từ cấp tỉnh. Không có trung tâm huấn luyện riêng. Không có một giáo trình nào được dịch ra tiếng Việt một cách đầy đủ.

Minh Tân và Gia Nghi có mặt ở Asiad 20 không phải vì họ đi qua một con đường đã trải sẵn. Họ có mặt vì họ là những người chịu tập trong khoảng thời gian mà không ai bắt họ phải tập. Đó là loại nỗ lực mà bảng thành tích không ghi, và cũng là loại nỗ lực mà một bài tin ngắn thường bỏ qua.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận Teqball quốc tế của tôi từ khi bộ môn này bắt đầu lên các nền tảng phát trực tuyến, điều đáng chú ý không nằm ở những pha bóng đẹp. Nó nằm ở khoảng lặng giữa hai lần chạm bóng, khi một người phải quyết định trong chưa đầy nửa giây rằng mình sẽ tin người bên cạnh hay tự xử lý. Những cặp thắng ở nội dung đôi thường không phải là cặp có hai cá nhân giỏi nhất. Đó là cặp có hai người chấp nhận nhau trước khi chấp nhận chiến thắng.

Cùng buổi sáng 20/9, ở nội dung đôi nam, Bá Trường Giang và Lê Anh Khoa để thua cặp đôi Iraq trong trận tranh HCĐ. Đội tuyển Teqball Việt Nam có hai trận tranh HCĐ trong cùng một buổi sáng, và mang về một. Trong một bộ môn mà mỗi điểm được xây lại từ đầu, việc thắng một và thua một không phải là sự cân bằng. Nó là bằng chứng cho thấy chúng ta đã đến đúng cửa, nhưng chưa học được cách mở cửa ấy một cách đều tay.

Ở môn Karate, Bùi Ngọc Nhi giành HCĐ nội dung Kata biểu diễn cá nhân nữ trong cùng buổi sáng. Đường đi của cô đáng được kể lại theo trình tự, vì trình tự mới là câu chuyện.

Cô thua trận mở màn trước võ sĩ chủ nhà Nhật Bản Ono Maho với tỷ số 0-5. Cách con số này được đọc quan trọng hơn chính nó. Trong Kata, điểm số của hội đồng giám khảo bị chi phối bởi nhiều yếu tố mà khán giả không thấy hết: độ căng của hông ở khoảnh khắc dừng, độ chính xác của trục thân khi xoay, tốc độ chuyển trọng tâm, và cả việc một bài biểu diễn có trùng với kỳ vọng của hội đồng hay không. Thua 0-5 trước đại diện nước chủ nhà trong trận đầu tiên không chỉ là thua về kỹ thuật. Nó là một khởi đầu bị đặt hoàn toàn ra ngoài vùng an toàn.

Ngọc Nhi sau đó đánh bại Choi Haeun của Hàn Quốc với tỷ số 5-0. Rồi cô đánh bại Leong Wai Yee Shannon của Singapore 4-1. Ba trận trong một buổi sáng, ba tâm thế khác nhau, và cô đi hết con đường đó mà không có quyền thua thêm một lần nào.

Ở Asiad, thể thức Kata cá nhân thường trải qua vòng loại và vòng tranh huy chương, nghĩa là mỗi võ sĩ có thể phải biểu diễn nhiều bài khác nhau trong cùng một buổi. Chọn bài nào ở thời điểm nào là một quyết định chiến thuật, không chỉ là quyết định chuyên môn. Chọn bài khó để ghi điểm cao cũng đồng nghĩa với việc chấp nhận rủi ro sai ở những khoảnh khắc không được phép sai.

Gegenpressing không phải là chạy nhiều, nó là cái cách bạn từ chối sự an toàn. Câu đó tôi viết cho bóng đá, nhưng nó đúng với Kata theo một cách khắt khe hơn. Trong biểu diễn, không có đối thủ để bạn trút giận. Không có bóng để bạn đá thật mạnh. Không có ai để bạn phạm lỗi. Chỉ có sàn đấu, và một chuỗi động tác mà nếu bạn nghĩ về nó trong lúc thực hiện, bạn sẽ sai.

Điểm cốt lõi nằm ở khả năng chuyển tâm trạng từ một trận thua đậm sang hai trận thắng sạch trong cùng một buổi thi đấu. Sau trận thua 0-5, Ngọc Nhi phải đứng dậy bằng chính cái cơ thể vừa bị cho điểm thấp nhất, và cô phải làm điều đó trong vòng vài chục phút. Tôi từng chứng kiến chuyện tương tự ở một giải trẻ châu Á, nơi một võ sĩ của chúng ta thua đậm trận đầu rồi thắng liên tiếp hai trận sau bằng cách quên hẳn trận đầu. Cái quên ấy không phải bản năng. Nó là kỹ năng được luyện, và nó là thứ đắt hơn mọi cú đấm.

Về mặt thành tích, đây là dấu mốc tiếp theo trong quỹ đạo của Ngọc Nhi sau những gì cô đã làm ở SEA Games 33 và các giải trẻ châu Á. Về mặt ý nghĩa với Karate Việt Nam, tấm HCĐ này nằm ở một bậc thang khác. Kata là nội dung mà khoảng cách giữa các nền karate mạnh và phần còn lại của châu Á thường không nằm ở sức mạnh thể chất. Nó nằm ở độ sạch. Một võ sĩ có thể khỏe hơn, nhanh hơn, nhưng vẫn thấp điểm, nếu trục thân lệch hai độ ở đúng khoảnh khắc dừng. Ở các giải trẻ, sai số ấy được tha. Ở Asiad, nó bị tính thành điểm.

Và Ngọc Nhi vẫn còn việc phải làm. Ngày 22/9, cô cùng đồng đội bước vào tứ kết Kata đồng đội nữ, gặp Nepal. Ở nội dung đồng đội, câu chuyện đổi từ cá nhân sang tập thể theo một cách tàn nhẫn hơn nhiều. Không còn chỗ cho một người biểu diễn tốt nhất. Chỉ cần một người lệch nhịp, cả đội cùng mất điểm, và không ai được phép đổ lỗi cho ai trước ống kính.

Nói về huy chương, có một thói quen tôi không thích và tôi tự biết mình đã mắc nó vài lần. Đó là đếm.

Sau gần nửa ngày thi đấu ở Asiad 20, đoàn Trung Quốc dẫn đầu bảng tổng sắp với 2 HCV, 4 HCB và 1 HCĐ. Lin Xinyu, vận động viên ba môn phối hợp nữ, là người mang về tấm HCV đầu tiên cho Trung Quốc tại đại hội. Nhật Bản, đoàn chủ nhà, xếp thứ hai với 2 HCV và 3 HCĐ. Macao, Hàn Quốc và Kazakhstan mỗi nơi có 1 HCV, lần lượt xếp từ thứ ba đến thứ năm. Việt Nam đứng thứ chín với 2 HCĐ.

Bảng tổng sắp này sẽ thay đổi trước khi tôi viết xong đoạn tiếp theo, và điều đó đúng ở mọi kỳ đại hội. Vấn đề không nằm ở tính dễ đổi của nó. Vấn đề nằm ở cách bảng xếp hạng dạy chúng ta đọc thể thao. Một tấm HCĐ ở Teqball và một tấm HCĐ ở Karate bị đặt cạnh nhau thành "2", như thể chúng là cùng một việc, cùng một nỗ lực, cùng một mức độ trưởng thành của nền thể thao.

Chúng không cùng một việc. Một tấm đến từ bộ môn chưa có hệ thống đào tạo, giành bởi hai người phải tự dạy lẫn nhau. Một tấm đến từ bộ môn có truyền thống, giành bởi một võ sĩ phải đứng dậy sau trận thua 0-5 trước chủ nhà. Nếu bạn đọc "2" rồi dừng lại, bạn đã bỏ mất cả hai câu chuyện, và tệ hơn, bạn đã bỏ mất hai tín hiệu khác nhau về hai hướng phát triển khác nhau.

Tôi đã đứng giữa Moscow mùa hè ấy, và hiểu rằng bóng đá cũng có ngữ pháp riêng của nó. Teqball cũng có ngữ pháp riêng, và Kata cũng vậy. Người đọc bảng tổng sắp mà không đọc ngữ pháp thì giống người nghe một câu ngoại ngữ rồi đếm xem nó có bao nhiêu từ.

Sân không khán giả, nhưng tôi vẫn nghe thấy tiếng vỗ tay của chính mình năm 2026. Tôi viết câu đó trong một năm mà thể thao mất đi phần lớn thứ khiến nó có nghĩa. Nhìn lại buổi sáng 20/9 ở Asiad 20, tôi nghĩ mình hiểu thêm một điều.

Thể thao không được đo bằng số huy chương trước khi nó được đo bằng số người dám ở lại sau khi thua. Buổi sáng ấy, Teqball có hai người như thế. Karate có một người như thế. Nếu chúng ta giữ được những người ấy, và giữ được họ trong cả những năm không có đại hội, bảng tổng sắp sẽ tự biết đường mà điều chỉnh.